Stereotypy są zawsze uogólnieniami, czyli stanowią uproszczenia względem faktów. Co więcej, stereotypy są kształtowane społecznie, czyli podatne na, celowe lub nie, zafałszowania. Przykładowo, tak zwane „Polish jokes”, czy popularne w Polsce dowcipy o „Polaku, Niemcu i Rusku” zdają się być próbą intencjonalnego kształtowania negatywnych stereotypów poprzez wyszydzanie. Warto walczyć z negatywnymi i krzywdzącymi stereotypami na temat narodów i warto propagować pozytywne stereotypy o Polsce i Polakach.

Rasizm

Polska jest stosunkowo homogenicznym etnicznie krajem. Według oficjalnych statystyk, przestępczość na tle rasowym ma w Polsce charakter marginalny. Według raportu Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka: „Liczba przestępstw na tle rasowym/narodowościowym odnotowywanych oficjalnie przez organy ściągania jest niewysoka, nawet biorąc pod uwagę wciąż niewielką liczbę przebywających w Polsce osób o innym pochodzeniu etnicznym” [str.7 http://www.hfhrpol.waw.pl/pliki/Ksenofobia_ i_dyskryminacja_2008.pdf].

Podobnie w raporcie Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej szacowana skala przestępczości na tle rasowym w Polsce nie odbiega od średniej europejskiej.

[str. 214 http://fra.europa.eu/fraWebsite /attachments/CS-RV-main.pdf]

Alkoholizm

Stereotyp Polaka-pijaka zdaje się być zupełnie fałszywy w konfrontacji z danymi statystycznymi. Pod względem średniej ilości spożywanego alkoholu Polacy wyróżniają się pozytywnie na tle innych narodów Europy i świata. Warto zauważyć, że w Polsce prywatna produkcja wysokoprocentowego alkoholu jest nielegalna.

Według statystyk WHO (Światowej Organizacji Zdrowia) Polska pod względem spożycia alkoholu zajmuje 42 miejsce na 191 ujętych w rankingu państw [patrz: http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_alcohol_consumption]

Niemal wszystkie duże państwa europejskie wyprzedzają Polskę po względem ilości średnio spożywanego alkoholu [http://ec.europa.eu/health/ph_information/dissemination/echi/echi_11_en.pdf]

Złodziejstwo

Temu stereotypowi prawdopodobnie winne jest zjawisko tzw. jumy czyli rozpowszechnionym w pierwszej połowie lat 90. wypadom polskiej młodzieży pogranicza polsko-niemieckiego do Niemiec w celu dokonywania kradzieży. Podobnie jak Niemcy wskutek owych doświadczeń kojarzą Polaków ze złodziejstwem tak w Polsce kojarzymy z podobną działalnością Rosjan, Białorusinów czy Ormian przy czym trudno uważać aby któryś z tych narodów posiadał stałą dyspozycję do kradzieży.

Pod względem statystycznym średnia liczba kradzieży pojazdów w Polsce na 100 000 mieszkańców nie różni się istotnie od innych państw europejskich. Zamiast kradzieży w ogóle, jako wskaźnik przywołaliśmy kradzież samochodów, gdyż jest ona prawie zawsze zgłaszana oraz mało prawdopodobne jest zgubienie przedmiotu.

Zaznaczmy, że wskaźnik ten zależy także od średniego poziomu zmotoryzowania obywateli państwa.

Opracowanie własne na podstawie danych z: http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/crime/documents/motor_veh.pdf

Antysemityzm

Polacy w porównaniu z innymi narodami Europy nie są większymi antysemitami, wręcz przeciwnie, Polacy zdają się być bardziej przyjaźni Żydom ponieważ:

1. Tylko na terenach polskich, w trakcie II Wojny Światowej, za ukrywanie Żyda groziła śmierć. Czyli, po pierwsze, Polacy pomagający Żydom ryzykowali więcej niż inni Europejczycy oraz po drugie, pomaganie Żydom na ziemiach polskich musiało być na tyle rozpowszechnione, że wymagało interwencji instytucji centralnych.

David Miliband, brytyjski minister spraw zagranicznych, wprost wyraził wdzięczność Polakom (Polakom w ogóle a nie tylko tym bezpośrednio w ratunek zaangażowanym!) za uratowanie jego rodziny z rąk niemieckich.

(http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article6564505.ece)

Oryginalne niemieckie ogłoszenie o karaniu śmiercią Polaków za ukrywanie Żydów

2. Polskie władze oraz instytucje państwa polskiego w trakcie II Wojny nie pomagały w holokauście, podczas gdy rządy innych państw europejskich kolaborowały z nazistami i wydawały im Żydów

3. Żydzi prześladowani w carskiej Rosji, ZSRR i uciekający z III Rzeszy masowo dostawali obywatelstwa II RP o których to wydarzeniach pisze Rafał Ziemkiewicz:

„Przypomnijmy, że powstająca z ponad stuletniej niewoli Polska, borykająca się ze wszystkimi możliwymi problemami, w tym problemem prawie milionowej rzeszy „litwaków” − Żydów rosyjskich wygnanych przez reżim carski na ziemie etniczne polskie, nie identyfikujących się z Polską w najmniejszym stopniu − stanęła dodatkowo w obliczu napływu dodatkowego około pół miliona Żydów z Rosji, uciekających przed bolszewickim rajem. I że wszystkim tym Żydom, nie będącym Polakami, nie mówiącym po polsku, nie związanym z Polską a wręcz jej wrogim, dała obywatelstwo i pełnię wynikających z niego praw. Podobnie zresztą, jak jeszcze tuż przed wojną „antysemicka” Polska przyjęła dziesiątki tysięcy wygnanych przez Hitlera żydów niemieckich.”

(http://blog.rp.pl/ziemkiewicz/2009/06/page/2/)

4. Wśród Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata Polacy stanowią 6135, spośród ogółu 22 765 osób wyróżnionych przez Yad Vashem i tym stanowią najliczniej pomagającą Żydom grupę narodową.

(http://pl.wikipedia.org/wiki/Sprawiedliwy_w%C5%9Br%C3%B3d_Narod%C3%B3w_%C5%9Awiata)

5. Spośród państw europejskich tylko w Polsce działa oficjalna Jesziwa (http://www.lublin.jewish.org.pl/yeshivat_history.html)

6. W Rzeczypospolitej Obojga Narodów Żydzi mieli autonomiczny Sejm (http://pl.wikipedia.org/wiki/Sejm_Czterech_Ziem)

Były przewodniczący Knesetu stwierdził wręcz, że Izraelczycy nauczyli się kultury politycznej w Polsce: „Nasz parlamentaryzm i wierność idei demokracji zawdzięczamy Polsce i jej republikańskim tradycjom. II Rzeczpospolita wykształciła politycznie nie tylko elity narodu polskiego, ale również żydowskiego.” http://www.rp.pl/artykul/2,299387_Izrael_myslal_po_polsku.html)

Zacofanie cywilizacyjnie

Stereotyp o tyle prawdziwy, co nie wynikający w żadnym stopniu z cech narodowych. Zacofanie cywilizacyjne Polski jest efektem ponad stu lat zaborów, zniszczeń wojennych, strat terytorialnych wynikłych z układów jałtańskich (Polska straciła wtedy dwa najważniejsze po Warszawie i Krakowie ośrodki cywilizacyjne: Lwów i Wilno) oraz doświadczeń komunizmu. Gwałtowny postęp cywilizacyjny Europy, liczony od rewolucji przemysłowej przełomu XVIII i XIX wieku zbiegł się w czasie z brakiem zinstytucjonalizowanej podmiotowości narodu polskiego. Kiedy przez Europę przetaczała się fala modernizacji, Polska nie posiadała suwerenności państwowej.

Kłótliwość, niechęć do kompromisów

Stereotyp tylko częściowo prawdziwy. Polacy nie lubią półśrodków i dlatego kompromis często jawi im się „zgniłym”. Z pewnością naszą cechą narodową, ukształtowaną wskutek zawirowań historycznych, jest bezprzykładny upór. Polacy jako naród i jako pojedynczy obywatele są przyzwyczajeni do walki o swój interes i nie zwykli aby się układać w sposób jawiący się jako niekorzystny.

Brawura

Ten stereotyp ma wiele wspólnego z prawdą. Polacy miłują bezinteresowne bohaterstwo, nawet jeśli nie idą za nim wymierne korzyści. Polacy nie boją się ryzyka i nie kalkulują chłodno „czy coś się na dłuższą metę opłaci”. Dzięki temu w sytuacjach pozornie beznadziejnych Polacy zachowują werwę i inicjatywę. W Rzeczypospolitej Obojga Narodów cnotą żołnierską była tzw. fantazja, czyli także ostentacyjna pogarda dla śmierci.